Vit halda ofta, at vit sum menniskju skilja hvønnannan, men gera vit nú tað? Bloggarnir taka støði í dagligum samskifti, sambandi og samstarvi millum menniskju, har nógv viðurskifti og nógvar mekanismur eru í spæl, sum kunnu skapa fløkjur av ymiskum slag. Økt tilvitan um samanhangir  kann hjálpa menniskjum at fyribyrgja ella at koma burturúr fløkjunum. Við støði í hesum eru bloggarnir m.a. um trivna, fylgiskap, samstarv, álit, rættvísi, strongd og forráan.

21.03.2019

Avvápnaður kritikkur

Um dialogurin sum heild ikki er til staðar, kann kritikkur fatast sum óbehagiligur og órógvandi ella sum misálit ella ólýdni mótvegis skipanini. Tað vil siga, at skipanin ikki tolir kritikk, og at ymiskar fatanir verða sæddar sum ein hóttan og eitt stríð, heldur enn sum ein styrki.

Fyri at fáa eitt vælvirkandi arbeiðspláss er neyðugt at duga at síggja, at tað er altumráðandi við einum góðum dialogi bæði uppeftir, niðureftir og upp á tvørs. Hetta var umrøtt í seinasta blogginum 6. mars 2019 um, hvussu forráan vísir seg á einum arbeiðplássi. Um tað sum heild er opinleiki fyri dialoginum - bæði um tað sum virkar, og um tað sum ikki virkar - so er eisini kritikkur ein natúrligur partur av dialoginum. 

Forráan á arbeiðsplássinum kann vísa seg á ymiskan hátt. Um vit hugsa um týdningin av dialoginum í sambandi við at náa tey strategisku málini á arbeiðsplássinum, so krevur tað leiðarar, sum megna at umseta bæði uppeftir og niðureftir í skipanini. Her kann manglandi dialogur føra við sær, at strategiin ikki verður førd út í lívið. Tað viðførir eisini vaksandi ónøgd á arbeiðsplássinum. So er spurningurin, hvussu ónøgd kemur til sjóndar og ikki minst, hvussu tað verður móttikið hjá leiðsluni.

Um dialogurin sum heild ikki er til staðar, kann kritikkur fatast sum óbehagiligur og órógvandi ella sum misálit ella ólýdni mótvegis skipanini. Tað vil siga, at skipanin ikki tolir kritikk, og at ymiskar fatanir verða sæddar sum ein hóttan og eitt stríð, heldur enn sum ein styrki.

Rasmus Willig er ein danskur sosiologur, sum tey nógvu seinastu árini hevur granskað í, hvussu almenn arbeiðspláss lurta eftir stúranum og kritikki hjá starvsfólkum. Kritikkur er nevniliga ein treyt fyri einum vælvirkandi samfelag, og hátturin, eitt arbeiðspláss megnar at taka ímóti kritikki frá starvsfólki, er eitt mát fyri, hvussu sunt arbeiðsplássið er.

Grundleggjandi er komið eitt tíðarrák við krøvum um robust starvsfólk, sum til allar tíðir skulu vera klár til broytingar, og har kritikkur verður sæddur sum órógvandi og illoyalur. Sjálvt vælmeint og skynsom uppskot um broytingar verða antin avvíst ella tagd í hel. 

Svarið upp á kritikkin kann eisini koma sum eitt hóttandi persónligt álop á tann, sum kemur við kritikkinum. Eitt álop, sum ávirkar persónin so mikið nógv kensluliga, at tað er ógjørligt at geva mótstøðu. Hetta nevnir Rasmus Willig fyri avvápnaðan kritikk.

Við avvápnaðum kritikki er komin ein tøgnmentan, har tað verður sagt minni á rætta stað, tí starvsfólk eru bangin fyri at siga frá. Við tí kemur eisini ein størri vandi fyri sjálvsensuri í skipanini, sum forðar fyri, at til ber at hava ymiskar fatanir av tingunum. Vandi er eisini fyri revsitiltøkum móti starvsfólkum og millumleiðarum, sum koma við kritikki. Tað sóu vit eitt týðiligt dømi um í frágreiðingini frá Løgtingsins Umboðsmanni, sum bleiv nevnd í fyrsta blogginum um forráan tann 12. februar 2019.

Vansin við einum arbeiðsplássi, sum avvísir kritikk, er, at tað kann koma til at kosta dýrt við m.a. manglandi dialogi, manglandi eldhuga, álvarsligum stríði, avmakt, sjúkrameldingum og sjálvsensuri. Í tí støðuni er tað trupult at náa teimum strategisku málunum, sum arbeiðsplássið hevur sett út í kortið. 

Tað vil siga, at eitt alment arbeiðspláss, sum manglar dialogin og sum ikki rúmar kritikki í skipanini, kostar fleiri skattakrónur og gevur borgarum eina verri tænastu.

06.03.2019

"Ein verður lítil av ikki at verða hoyrd/ur"

Grundleggjandi trúgvi eg, at allar leiðslur hava góðar ætlanir. Men tað er ikki altíð samanhangur millum ætlanir og gerðir.  Hóast góðar ætlanir, hendir ofta tað, at tilburðargondir í skipanini ótilætlað føra til eyðmýking, skemd, skadd sambond og tap av sjálvsvirðing.

Í seinasta blogginum tók eg støði í einari frágreiðing frá Løgtingsins Umboðsmanni, har tekin vóru um týðiliga forráan. Forráan vísir seg ikki frá einum degi til annan, men kemur líðandi og kann vísa seg á ymiskan hátt. Tað, sum vit skulu vera varug við, serliga sum leiðsla, er hvar tað kann byrja, og hvussu tað vísir seg í skipanini. 

Her kemur týdningurin av góðum samskifti og sambondum í skipanini í spæl. Týdningurin av at blíva sædd/ur, hoyrd/ur og tikin við í skipanini hevur sera stóran týdning, um vit ynskja eitt mennandi umhvørvi, har starvsfólk kunnu trívast og mennast. Hetta vísir seg aftur í tænastuni til borgaran. 

Tað krevur ein støðugan viðurkennandi dialog millum øll løgini í skipanini, og at ovasta leiðslan vísir áhuga fyri teimum veruligu umstøðunum hjá starvsfólkum og millumleiðarum á gólvinum. Tað er leiðslan, sum hevur maktina og møguleikarnar til at skapa umstøður í skipanini, sum kunnu fremja dialogin.

Um støðugi dialogurin ikki er til staðar, er nógv størri vandi fyri forráan. Hetta havi eg upplivað bæði sum starvsfólk og millumleiðari. Tað kann best lýsast við myndini av einum múri, har ikki ber til at koma framum. 

Eitt dømi er, at vit á gólvinum uppliva nakrar avbjóðingar í skipanini, sum viðføra, at vit ikki kunnu útinna okkara arbeiði á nóg góðan hátt, og sum viðførir eina verri tænastu til borgaran. Vit royna at gera vart við umstøðurnar hjá nærmasta leiðara, sum ikki hevur heimildir til at broyta umstøðurnar, og tí má longur upp í skipanini við fyrispurninginum. Vit fáa ongantíð eitt greitt svar upp á fyrispurningin, hóast vit rykkja fleiri ferðir. Vit ynskja at koma í dialog við tey, sum hava heimildir til at taka neyðugu avgerðirnar, men tað letur seg ikki gera. Vit senda skrivliga frágreiðing um støðuna uppeftir í skipanini, men hoyra einki aftur. 

Í síðsta enda standa vit einsamøll við ábyrgdini í einari støðu, har vit ikki kunnu standa inni fyri tænastuni til borgaran. Samstundis hava vit ongar heimildir til at broyta umstøðurnar. ”Stór ábyrgd og manglandi ávirkan á egnar arbeiðsumstøður” er ein av teimum støðunum, har vandin fyri strongd er allarstørstur.

Ein annar vandi við tí manglandi dialoginum er, at starvsfólk blíva meira og meira ørkymlað og kunnu fáa eina kenslu av avmakt. Tá kunnu tey koma at bera seg at á ein hátt, sum ikki er uppbyggjandi fyri skipanina og tænasturnar. Norski samfelagsfrøðingurin Nils Christie sigur tað so gott við hesum setninginum: ”Ein verður lítil av ikki at verða hoyrd/ur.”Á hendan hátt kann forráan breiða seg niðureftir í skipanini.

Orsakað av omanfyrinevndu umstøðum, hevur tað sera stóran týdning, at ovasta leiðslan er tilvitað um, hvussu slíkar umstøður ávirka starvsfólkini. Tí er tað eisini ein leiðsluábyrgd at fyribyrgja og handfara strongd og forráan.

Eg fari at skriva fleiri bloggar um, hvussu forráan innan leiðslu kann vísa seg, umframt hvussu hon kann fyribyrgjast.

12.02.2019

Tá leiðsla verður forráað

Eg havi lisið frágreiðingina frá Løgtingsins Umboðsmanni, og tað er ikki hugaligur lesnaður, tá hugsað verður um orðingarnar, sum LUM sipar til. Uttan at fara ov nógv niður í smálutir, vil eg siga, at orðingarnar eru óneyðuga harðrendar og kunnu vera tekin um eina leiðslu/skipan, sum er forráað. 

”Kommuna av at vita frá Løgtingsins umboðsmanni” var yvirskriftin í Kringvarpinum 4. januar í ár. Yvirskriftin sipar til eina niðurstøðu frá Løgtingsins umboðsmanni (LUM), har funnist verður at Tórshavnar Kommunu (TK) m.a. fyri: ”at orða seg á ein hátt, sum als ikki sømir seg einum almennum myndugleika og arbeiðsgevara”. 

Eitt dømi um nevndu orðingar er, at tá viðkomandi starvsfólk hevur vent sær til fakfelagið og málið endar hjá LUM, verður hetta av TK tulkað sum, at viðkomandi ”annaðhvørt ikki vil ella megnar samstarv við leiðsluna”, og verður nýtt sum argument fyri, at hon ikki kann setast í fast starv aftur, hóast hon í eitt tíðarskeið hevur arbeitt sum tímalønt innan sama øki.

Hetta er rættiliga álvarsligt, tí tað er ein demokratiskur rættur hjá øllum starvsfólkum at venda sær til fakfelag um starvsfólkaviðurskifti og eisini at kæra til LUM, fyri at fáa eina meting av, um eitt mál er rætt handfarið av einum almennum myndugleika og arbeiðsgevara. Øll skulu kunna gera brúk av hesum amboðum, uttan at óttast starvsrættarligar avleiðingar ella onnur tiltøk.

Eg havi lisið frágreiðingina frá LUM, og tað er ikki hugaligur lesnaður, tá hugsað verður um orðingarnar, sum LUM sipar til. Uttan at fara ov nógv niður í smálutir, vil eg siga, at orðingarnar eru óneyðuga harðrendar og kunnu vera tekin um eina leiðslu/skipan, sum er forráað. 

Forráan er eitt hugtak fyri eina líðandi gongd, har eitt menniskja verður tiltakandi kyniskt, rátt og harðrent í sínum tonkum og framferðarhátti, og kann hetta føra til óneyðuga maktnýtslu. Hendan gongdin kann við tíðini eisini eyðkenna eina skipan, tí mentanin spakuliga broytist. 

Frágreiðingin frá LUM er einans eitt dømi um forráan. Undir ávísum umstøðum kunnu vit øll koma at virka á ein hátt, so forráan kemur í spæl, bæði sum starvsfólk, leiðsla og umsiting.

Forráan í einari skipan kann føra við sær fleiri tilburðir av strongd, sum aftur kann føra til sjúku og sálarløstir. Í hesum tíðum, har strongd er ein stórur trupulleiki á arbeiðsmarknaðinum, liggur ein stór ábyrgd á leiðslum/skipanum at fyribyrgja strongd, har vit kunnu. 

Ein orsøk til mín stóra áhuga fyri hesum evninum er, at eg kenni nógvar av orðingunum í frágreiðingini aftur frá egnum royndum í almennari skipan. Harumframt havi eg verið vitni til tað í fleiri førum sum starvsfólk, deildarleiðari og fakfelagsforkvinna. 

Nevndu hendingar góvu mær íblástur til mína høvuðsuppgávu á Diplomútbúgvingini í Leiðslu á Glasi í fjør, har evnið var ”forráan innan leiðslu”. Í kanningini til uppgávuna hevði eg m.a.  samrøður við fleiri starvsfólk úr almennum skipanum, sum høvdu havt líknandi upplivingar. Eg svaraði eisini uppá, hvat ein sum leiðari skal vera varug/ur við fyri at fyribyrgja forráan.

Tí gleðir tað meg, at ein slíkt mál kemur fram í ljósið, tí eg eri vitandi um, at tað finnast nógv líknandi mál, sum verða tagd burtur, og ei heldur koma til Løgtingsins umboðsmann. Orsøkin til tað kann m.a. vera, at viðkomandi starvsfólk hevur sagt upp, er blivin sjúkrameldað/ur við strongd ella er farin frá við einari fráfaringaravtalu, sum inniheldur eitt krav um tagnarskyldu mótvegis avtaluni og arbeiðsgevaranum. Ein onnur orsøk kann vera, at í einum lítlum samfelagi sum okkara, kann kenslan av skomm gera seg galdandi, og verður tað tí eitt tabuevni.

Forráan er ein torgreiddur trupulleiki, og tað finnast ongar einfaldar frágreiðingar. Um vit lyfta okkum upp, hyggja niður á skipanina og hyggja eftir samanhangum, so stinga nógvir spurningar seg upp viðvíkjandi forráan. Eg fari frameftir her á blogginum at gera eina roynd at svara niðanfyrinevndu spurningum:

  • Hvussu vísir forráan seg í einari skipan?
  • Hvat er tað, sum loyvir forráan í einari skipan?
  • Individualisera vit trupulleikar á arbeiðsplássinum, ella fyrihalda vit okkum til rammur og treytir, sum verða settar?
  • Hvussu handfer skipanin ósemjur?
  • Er rúmd í skipanini til at viðgera ymiskar fatanir av trupulleikum? Tolir skipanin atfinningar?
  • Talufrælsi í skipanini? 
  • Varskógvaraskipan ella ikki?
  • Hvussu ávirkar forráan starvsfólk í skipanini?
  • Fyribyrging av forráan í einari skipan?

Link til frágreiðing hjá LUM:

17.04.2018

Hvussu skilja vit strongd?

Hvussu ber tað til, at fleiri og fleiri vanlig, sunn og røsk fólk, verða rakt av álvarsligari sálarligari ójavnvág og kropsligum sjúkum, orsakað av arbeiðsumstøðunum?
Hvat skal til fyri at venda hesari gongdini?
Strongd er kostnaðarmikið og kann hava stórar avleiðingar bæði persónliga og fíggjarliga. Tí er strongd hjá starvsfólkum ein avbjóðing, arbeiðspláss í dag mugu fyrihalda seg til. Strongd er ein leiðsluábyrgd.


Eitt langt arbeiðslív við nógvum ymiskum arbeiðsroyndum hevur givið mær innlit í almennar skipanir frá ymiskum sjónarhornum, eisini frá tí sjónarhorninum at hava kent strongd á egnum skinni. Hetta hevur skapt eitt forvitni eftir at skilja samanhangir í teimum møguleikum og trupulleikum, sum kunnu taka seg upp á einum arbeiðsplássi, sum samstundis er partur av einum størri samanhangi í eini skipan og einum samfelagi, sum eisini ávirka arbeiðsumstøðurnar.

Hvussu vit skilja og greiða frá strongd, er avgerðandi fyri, hvussu vit kunnu fyribyrgja og handfara eina støðu við strongd. Um vit vilja broyta støðuna, mugu vit vera tilvitaði um, hvussu vit skilja strongd. 

Tað er sera ymiskt, hvussu vit skilja strongd. Hyggja vit eftir einstaklinginum og hugsa um hvussu tey eru samansett, og hvat tey skulu gera øðrvísi? Ella hyggja vit eftir samanhanginum tey eru í á arbeiðsplássinum og í skipanini?

Í nógv ár hevur gongdin verið, at hugt verður at einstaklinginum. Hvussu er hesin persónurin samansettur, og hvar í persónsmenskuni liggur orsøkin til strongdina? Út frá hesum kann persónurin fáa nøkur amboð og læra nakrar "betri og sunnari strategiir".

Hesin hugsunarhátturin leggur upp til, at ábyrgdin fyri strongdini liggur á tí einstaka, sum verður raktur, og um tað ikki eydnast at koma úr strongdini, so er tað einstaklinginum tað er galið við.

Hugt verður ikki eftir hvørjum karmum einstaklingurin arbeiðir í. Dømir kunnu vera: ógreið leiðsla, ógreiðar rollur og arbeiðsuppgávur, ov lítið tilfeingi í mun til arbeiðsuppgávurnar, manglandi involvering, umframt áhaldandi broytingar á arbeiðsplássinum. Alt umstøður, sum kunnu ávirka savningarmegina, sum er avgerðandi fyri trivnaðin á arbeiðsplássinum.

Avleiðingarnar kunnu vera sera álvarsligar, bæði fyri einstaklingin og arbeiðsplássið.

Sum leiðsla er tað avgerandi at gjøgnumskoða og lyfta trupulleikan við strongd hjá tí einstaka upp á fyrisitingar- og leiðslustig, har trupulleikin við strongd aloftast hoyrir heima, heldur enn at ganga út frá, at tað er í persónsmenskuni hjá einstaklinginum, at trupulleikin býr.

Strongd á arbeiðsplássinum er ein leiðsluábyrgd. Starvsfólkini kunnu vera rakt av tí manglandi savningarmegini á arbeiðsplássinum, men tey eru ikki orsøkin til hana.